Category Archives: Updates

Lallakay iti sentro Sagada, nakarit iti panangituloy kadagiti napipintas nga ugali ken kultura

Sagada-Nov.6,2013-Iti naangay nga meeting ti imili ti sentro sagada idiay toking, Demang, Sagada idi December 4, Kinarit dagiti umili dagiti panglakayen nga agtimpuyog para iti panakaipreserba ken panakaituloy dagiti napipintas nga ugali ken kultura.

Iti nasao nga meeting ket natokar dagiti negatibu a maar-aramid nga possible nga mangbaliw iti napipintas a cultura ken ug-ugali dagiti umili agturong iti panakaperdi dagitoy, a kas iti panagtrabaho latta dagiti sumagmamano nga umili kadagiti talon ken garden uray no tiempo ti ubaya; ti saan nga panang-obsrba iti kinasagrado dagiti ritual a kas iti begnas, wange, dangtey ken dadduma pay.

Adda ti panagbuya nga ti dadduma kadaiti ubbing ken babaros nga makipaset kadagitoy nga ritual saan nga mapan adalen ti kaipapanan dagitoy ken ti kinasagrado da no di ket tapno makapagpapicture ken padasen laeng.
Ti dadduma pay ket umannugot da nga aramiden dagiti peke nga ritual tapno mapicture/ maifilm dagitoy uray awan iti oras ken lugar.

Adda met dagiti panawen nga mapasapa ti panangselebrar ti umili kadagitoy gapu ta adda ti agidunar iti baboy nga mausar, uray no saan pay a napapanawen.

Maar-aramid dagitoy iti diktar dagiti agidunar kadagiti kwarta man wenno baboy.

Ditoy nga Inbaga ni Councilor Jane bawing nga saan kuma nga maipalubos dagiti agshooting iti anyaman a ritual, documentary man dayta wenno saan.

Inbaga pay ni Bawing nga amin kuma nga guides iti Sagada ket maikkan iti oryentasyon no anya dagitirumbeng wenno saan nga rumbeng nga aramiden da ken ibaga da kadagiti bisita kadagitoy nasao nga okasyon.

Inbaga met ni Mrs. Solidad Belingon, Maysa nga retired teacher iti St. Mary’s school ken umili iti Sagada, “saan kuma nga ti kwarta wenno maidunar ti kitkitan tayo no di ket nangnangruna latta kuma ti pagmayatan ti ili.”

Naibaga na pay kadagiti panglakayen nga “ agkaykaysa kayo kuma nga lallakay tapno pagkaykaysaan yo dagiti ibagbaga yo ken tapno kitaen yo no kasatno nga agtultuloy dagiti napipintas nga kultura tayo.” (Igon Doco)

SACGPO Inspect Coffee Farms of Members In Preparation to the Last Phase of the Organic Certification Training

Sagada-Nov. 6,2013-The members of the Inspection team of the Sagada Arabica Coffee Growers and Processors’ Organization (SACGPO) started their coffee farms inspection on December 3, 5 and 6 .
This activity is in preparation for the 4th and final phase of the Organic certification training that has to be completed by any applicant before they can acquire an organic certification.
This Inspection is the second of two series of inspections to ensure that the internal control systems that were agreed upon by the members of the organization are followed/ implemented in their coffee production.
The result of this said inspection will be the basis of the approval committee to approve or dis-approve the application of members to the organization’s organic sertification after this last of four phases of trainings. (Igon Doco)

Asia Indigenous People’s Program, Nangivaluate Kadagiti Naasa nga Women Trainers ken Leaders ti Sagada ken Bontoc

Sagada-Nov. 27-Naurnong dagiti naasa nga women leaders ken trainers ti babbai iti Sagada ken Bontoc Mt. Province idiay third floor ti Dalican Restaurant ditoy Sagada idi kalman, Nov. 26 para iti panagevaluate kadagiti skills ken kaamuan nga inadal da.
Dagiti series of trainings ket naiprogram nga maiyaramid iti uneg ti 2 a tawen, nairugi idi January 2012 ken malpas no December 2013.
Dagitoy nga trainings ket proyecto ti Asia Indigenous People’s Program nga ipatpatungpal ti Cordillera women’s Action, Education, research Center (CWAERC) nga nakabase idiay Baguio, Kapartner da ti Tangguyob people’s Center nga nakabase ditoy Sagada
Ti sinmangpet nga evaluator ket ni Vasuki Jeyasankar, Maysa isuna nga consultant ti Women’s rights ang gender, nga nakabase idiay Batticaloa, Sri Lanka.
Segun kinni Vasuki, Naragsak isuna nga nangsabat kadagiti napanday nga women leaders ken trainers ta nakita na dagiti laing ken kaamuan da babaen iti panagivaluate na kadagitoy. (Igon Doco)

Maika-uppat nga panagadal ti Training of trainors ti babbai iti Mt. Province ken Ifugao, Naangay Idiay Dalican Restaurant ditoy Sagada

Naangay ti maika-uppat nga serye ti Training of Trainors (TOT) idi Nobyemre 25-26.
Sagada- Nov. 27-Naangay ti nasao nga training idiay Dalican restaurant idiay Dao-angan, Dagdag, Sagada.
Daytoy nga panagadal ket inatendaran dagiti women leaders a nagapu iti Bauko, Sagada, Bontoc, ken Ifugao.
Dagitoy serye ti panagadal ket programa ti Cordillera Women’s Action, Education, Research Center (CWEARC).
Segun kadagiti participants iti nasao nga panagadal, dakkel ti naadal da kadagitoy a panagadal, kas iti panagaramid iti resolution, petition, panaglobby, data gathering, ken dadduma pay nga napapateg nga kasapulan nga adalen ken i-practice ti maysa nga woman leader. (Igon Doco)

Miyembros ti Madongo Barrangay Health station, Nagadal ti panagaramid iti Salabat ken Arthritis Ointment

Sagada Nov. 27-Gapu iti kinangina ti agas ken kinarigat ti biag, nagnunumuan dagiti barrangay health workers ken miyembros ti 4Ps iti comunidad ti Tanulong, Madongo, ken Bangaan nga agadal iti panagiproseso home made nga agagas, a kas iti Arthritis Oinment ken Salabat.
Ti arthritis ointment ket napintas nga pang-apros wenno pang-ilot kadagiti parte ti bagi nga apectado iti arthritis tapno maikkat ti panag ut-ot dagitoy.
Dagiti ramen na daytoy nga ointment ket maysa nga parte nga laya, maysa nga parte nga garlic, gawed. Ken lana ti niyog.
Ti met salabat ket napintas nga ipainum kadagiti aguy-uyek ken agpanpanateng.
Ti met ramen na daytoy ket ginger extract ken asukar.
Adda ti 24 participants nga inmattendar iti daytoy nasao nga trainings Ti nagibingay iti panag prepara kadagitoy nga agas ket dagiti volunteer staff ti Tangguyob people’s Center nga nakabase iti Poblacion, Sagada.(Igon Doco)

Children who cannot gather firewood and carry the takba, not allowed to join Kayew during Begnas in Sagada

Sagada- Nov. 6, 2013-Children who cannot gather firewood and carry the Takba (The sacred backpack of the i-Sagada), also boys who cannot follow instructions from the elders are not allowed to participate in the Kayew/ emes during begnas in Sagada anymore.

This was agreed upon during the annual meeting of the 3 central barangays of Sagada namely Demang, Dagdag, and Patay in Toking, Demang, Sagada on December 4 of this year.

This year’s meeting was also attended by the barrangay officials of Ambasing.

This meeting usually happens during the Sagangsang which happens every December of each year.

Aside from this, tourists are not allowed to join either or to go near the ritual sites. Tourists are allowed to watch the ceremonies but from a distance so as not to destroy the sacredness of the the ceremony whether they offer donations, tourists are not allowed to take pictures to participate in the rituals.

Mrs. Solidad Belingon, an elderly of barangay patay said during the meeting, “let us not look look at the money offered by outsiders but rather, the good of the community. (Igon Doco)

Baken tako et ubpay safe isnan mismo ay ili tako! Shana nan kanan nan esa ay ina id Bangaan, Sagada

Nov. 22,2013-“Baken tako et safe isnan mismo ay ili tako” kanan Vicky Wanget Freancisco isnan panikitongtong ken siya maipanggep isnan nangiholdan nan popolis ya sosoldado isnan anak na, ay si Mark Ian Wanget, nan besat na ay si Ernesto Fransisco Jr. Ya pito pay ay residente id Northern Sagada.
Segun isken Vicky Wanget Fransisco, Pinarebwat na da Mark Ian ken Ernesto ay umey men-awit isnan kaiw dadapay ilan nan kinarbon ay uling id Lesnadan, Palidan, Sagada isdin November 13 isnan oras di alas kwatro ymedya isnan wakgat.
Expectaren Vicky ay sumaa da isnan alas siyete ay mangan ta sadat umey maki-oskila, ngem umalas siyete emedia dapay maid da paylaeng.
Gapu tay maid da isnan maexpectar ay oras, inmey inilan Vicky daida isnan oras di alassiyete emedia, danat datngan daida ay wada isnan iman nan popolis ya sosoldado.
Insaan Vicky nan anak nay a nan innudi na isnan oras di alas otso emedia.
Segun isnan istoryan Vicky, isnan nangalaan nan popolis ya sosoldado anak ya besat na, inala da nan cellphone da ya nan gamig da, dadat inpakaan nan butas da, dadapay imbistigalen daida, sadapay palukbuben daida is agarup esa ay oras. Nan kakailiyan da ay kadwa da et wada nan tinutokan da is paltog habang maim-imbestigar.
Kanana pay, manipud isdi et kanega nakikibtot paylang nan 2 ay ongong-a, no mamingsan pay et tulala da. No kakali daida no mamingsan et kaneg maid dinnge da, awni ta gen-am daida sadat men aa.
Kanan nan esa ay umili id North, Ya, ay kanan tako et mo popolis ya ssoldado et daida nan mangprotectar isnan sibilyan ya, ay ngan daida et obpay nan mangkibtot ya mangpaegyat ken datako.(Igon Doco)

Siyam (9) ay Residente id Northern Sagada, Inhold Di Sosoldado is Nasurok Ay Esa ay Oras

November 22,2013-Siyam ay ipugao ay residente id Northern Sagada nan inhold di Sosoldo id Lesnadan Palidan, Palidan, Sagada issan November 13, oras di alas siyete enggana alas otso isnan Agsapa.
Datona da Mr. Lester Stewart, Mark Ian Wanget 12 years old, Ernesto Fransisco Jr, !8 years old, Mr. Langbay Suyon, 50 years old, Rodel Suyon, 16 years old, Mariano Alya, Albert Alya, ya si Valentine Bakakew.
Datona ay ipugao et namigat ay umey kuma manga-iw, wada nan umey ala is uling ay kinarbon da, menpastol, wenno lumukso.
Nasdaaw da idi wada nan mang-ayag ken daida et enda ipunok daida isnan kakailiyan da ay inmuna ay inayagan da.
Segun isnan kinaistolya isnan siyam ay naayda et inurnong da daida dadat alan nan ngadngadan da dadapay men anap is id da, sootenda no intoy daan unno intoy kampon di NPA.
Inala da nan cellphones no wada kaskada gamig da. Nan kib-a da et natutukan is paltog, napalukbob is agarup esa ay oras dadapy maimbe-imbestigar. Nan tapina et pinakaan da nan butas da.
Segun gedan isnan respondents tako, nan nang-urnong isnan ipugao ay naayda et miyembros nan PNP ay nakabase id Bontoc, Mt. Province ngem adi da kayat ay ibaga nan ngadan da, ya nan kikib-a da et nakabonnet da, adi da kayat ay maimatunan. (IIgon Doco)

Umuna ay foundation dayn di Balugan National High School naselebrar issan Oct, 18-19

Sinelebrar nan oskila, mimistala am-a ya in-an nan oskila ya nan umili id Bugang nan umuna ay foundation day nan Peg-an National High School.
Nan teman nan makmakwani en umuna ay foundation day et: “Partnership, an Index to Development”.
Segun isnan Mimistala id Peg-an, Nan makmakwani ay oskilaan et nalukatan isdin 2006 gapu isnan panagtitinnulong nan umili id Bugang, nan Mimistala ya mimistolo id Angkileng National High School, nan Sagada LGU ya nan Dep ED.
Naluktan sha kas Angkileng National High School, Peg-an Branch. Ngem idwani et singin nan Ankileng National High School, isunga nin balin sha ay Balugan National High School.
Issan Oct. 18 et nailugi nan ocasyon babaen isnan esa ay misa, dat naituloy isnan pabpabuyan nan oskila ya parents da nin –ibingay gedan nan nagapu isnan comunidad is tradional ay panagkanta ay kaneg nan makmakwani en “dad-at, Day-eng, ya sug-oy.”
Sinmaruno nan panag-ay ayam is bulbula kalpasan nan programa. (Igon Doco)